(ANKARA) - DEVA Partisi Genel Başkanı Ali Babacan, "AK Parti’den ve Sayın Erdoğan’dan önce, Bahçeli’nin sözlerine destek veren biz olduk. İlk gün, ‘Bu işler zor ve çetrefilli; ancak çözüm ihtimali yüzde 5 bile olsa yola çıkar, o yüzde 5’i destekleriz’ dedim. O günden bu yana da aynı çizgide, istikrarlı biçimde destek sunuyoruz" dedi.

DEVA Partisi Genel Başkanı Ali Babacan, Rudaw Araştırma Merkezi’nin Erbil’deki ofisinde gerçekleştirdiği basın toplantısında Türkiye, Irak ve Kürdistan Bölgesi arasındaki ilişkileri, Kalkınma Yolu Projesi’ni, İran savaşını ve terörsüz Türkiye sürecini ele aldı.

Babacan, kendisine yöneltilen "Türkiye’deki iktidar uzun yıllar Kürt sorununun varlığını reddediyordu. Siz siyasete çıkıp DEVA Partisi’ni kurduktan sonra ‘Kürt sorunu vardır ve çözümün adresi siyasettir’ dediniz. Şimdi iktidar da siyasi yollarla bir çözüm arıyor. Çözüm süreci ya da terörsüz Türkiye süreci olarak adlandırılan bu süreci kısaca nasıl değerlendiriyorsunuz?" sorusuna şu yanıtı verdi:

"DEVA Partisi Genel Başkanı olarak ben ve partideki arkadaşlarım, Türkiye’de daha önce denenen süreçlerde bizzat yer almış, bunların deneyimini yaşamış kişileriz. Bu nedenle partimizi 6 yıl önce kurduğumuzda, ‘Türkiye’de bir Kürt sorunu var. Bunun yanı sıra şiddet, güvenlik ve terör sorunları da bulunuyor’ dedik; ‘Her iki sorunun da çözümü için çalışmalıyız’ diye ifade ettik. Ancak ‘Bu iki sorunun çözümü ayrı hatlarda ilerlemeli ve iki alandaki başlıklar birbirine pazarlık konusu yapılmamalı’ dedik. Özellikle konu temel hak ve özgürlükler olduğunda, bunların herhangi bir meselede pazarlık unsuru haline getirilmesinin yanlış olacağını vurguladık. Güvenlik boyutunun çatışma çözümü örneklerinden yararlanılarak ele alınması, temel hak ve özgürlüklerle ilgili konuların ise farklı bir hatta ilerlemesi gerektiğini en başından söyledik. Nitekim Ekim 2024’te Sayın Bahçeli’nin Türkiye’deki ilk konuşmalarında sözünü etmeye başladığı ve hükümetin ‘terörsüz Türkiye’ adını verdiği çatışma çözümü süreci, bizim de öngördüğümüz ve 6 yıldır dile getirdiğimiz bir süreçti. Bu sebeple Sayın Bahçeli’nin açıklamalarının hemen ardından destek açıklayan ilk siyasi parti biz olduk. Şu noktaya dikkatinizi çekmek isterim: Bahçeli’nin sözlerini AK Parti’den ve Sayın Erdoğan’dan önce biz destekledik. İlk gün, ‘Bu işler zor ve çetrefilli; ancak çözüm ihtimali yüzde 5 bile olsa yola çıkar, o yüzde 5’i destekleriz’ dedim. O tarihten bugüne kadar da tutarlı biçimde desteğimizi sürdürüyoruz. Milletvekilimiz Mehmet Emin Ekmen Bey, en başından beri hem 51 kişilik komisyonda yer aldı hem de Meclis’ten geçen son çerçeve yasanın hazırlanmasına büyük katkı sundu. Emin Bey, daha önceki çözüm süreçlerinde de akil insanlar heyetindeydi. Ankara milletvekilimiz Sadullah Bey de Adalet Bakanı olduğu dönemde, önceki çözüm sürecimizde önemli ilerlemeler kaydetmişti. Süreci yaşamış ve derinlemesine bilen kişiler olduğumuzdan, destek veren ilk isimler arasında yer aldık. Elbette on binlerce insanımızı yitirdik. Bu süreçte trilyon dolarlık potansiyelimizi de kaybettik. Konuya büyük önem veriyoruz."

"SORUNUN ÇÖZÜMÜ BÖLGEMİZDE DE DÖNÜŞTÜRÜCÜ BİR ETKİ YARATABİLİR"

Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nin sürece katkısına ve silah bırakma sürecinin ilerleme hızına değinen Babacan, şöyle konuştu:

"Sürecin ilk günlerinden itibaren Sayın Mesut Barzani, Sayın Neçirvan Barzani ve Sayın Mesrur Barzani’nin sunduğu destek gerçekten çok değerliydi. Zaten bölgesel ölçekte aynı hedefe yönelip iş birliği yapmadan bu sorunları çözmek mümkün değil. Bugün geldiğimiz noktada silah bırakma süreci, ağır ilerlese de devam ediyor. Daha hızlı ilerlemesinden elbette memnuniyet duyarız. Ancak 40 yılı aşan bir sorunu çözmeye çalıştığımızı da unutmamak gerek; bu kolay değil. Mevcut koşullar elverişliyken daha hızlı hareket edilmesini tercih ederiz. Bu sorunu çözdüğümüzde, bütün coğrafyamızda dönüştürücü bir etki ortaya çıkabilir. Dönüşüm sağlayan, başkalarına ilham veren bir örnek olabilir. Çünkü bölgemizde, özellikle Irak’ta, pek çok farklı grup ve silahlı yapı bulunuyor. Bunlar çeşitli etkilerle sürekli güvenlik sorunlarına yol açabiliyor. Türkiye, komşularıyla birlikte bu sorunu çözerse, diğer meselelerin çözümüne de önemli bir esin kaynağı oluşturabilir diye düşünüyoruz. Biz çözümün demokratik siyasette olduğunu söylüyoruz. Temel hak ve özgürlükler ise ayrı bir hatta ele alınmalı. O hat, önceliği insana vermekle, insan onurunu yükseltmekle ve eşit vatandaşlık ilkesini hayata geçirmekle mümkün. Hukukun üstünlüğü işlemeli. Gerçek anlamda temsili demokrasinin; çoğunlukçu değil, çoğulcu demokrasinin işleyebilmesi gerekiyor. Bunun ayrı bir çizgide sürdürülmesini son derece değerli buluyoruz."

"SON ÇERÇEVE YASA MECLİSİMİZDEN 467 OYLA GEÇTİ; BU, SON YILLARDA HİÇBİR KONUDA SAĞLANAMAYAN GENİŞ BİR MUTABAKAT ZEMİNİ"

Meclis’te kabul edilen çerçeve yasanın ortaya koyduğu geniş uzlaşıya dikkat çeken Babacan, şunları söyledi:

"Bölgemizde ihtilafların ve çatışmaların son bulması için içtenlikle çaba harcıyoruz. Bu çaba yalnızca mevcut iktidarın ortaya koyduğu gayretten ibaret değil. Meclisimizde son çerçeve yasa 467 oyla kabul edildi. Bu, son dönemde herhangi bir konuda ulaşılamamış kadar geniş bir mutabakatın varlığı anlamına geliyor. Halkımızın ve Meclisimizin çözüm iradesinin ne ölçüde güçlü olduğunu da gösteriyor. Bunun hepimize heyecan vermesi ve umudumuzu büyütmesi gerektiği kanaatindeyiz. İnsanların güven içinde yaşayabildiği, siyasi sorunların demokratik yollarla çözüldüğü, gençlerin geleceklerini kendi ülkelerinde kurabildiği, ticaret ve yatırımın kolaylaştığı bir coğrafyayı inşa etmek zorundayız. Siyasi liderliğin sorumluluğu, yalnızca var olan sorunları yönetmekten ibaret değil. Liderlerin görevi ufuk açmak, yön göstermek ve sağlam bir gelecek tasavvuru ortaya koymaktır. Türkiye’nin, Irak’ın ve Kürdistan Bölgesi’nin böyle bir geleceğe katkı sunacağına yürekten inanıyorum. Bugün gerçekleştirdiğim görüşmeler ve temaslar, bu konudaki umudumu katbekat artırdı. Bu hedeflere ulaşmak hepimizin ortak gayretini gerektiriyor ve hepimizin yararına."

Demokrasinin güçlü bir hukuk düzeniyle anlam bulduğunun altını çizen Babacan, şöyle konuştu:

"Demokrasi ve adil temsil önem taşıyor. Ancak bunlar sağlam bir hukuk düzeni içinde anlam kazanır. Söz konusu hukuk düzeninin herkesin ve her grubun temel hak ve özgürlüklerini güvence altına alması da son derece önemli. Kimi zaman demokrasi yalnızca seçimden ibaretmiş gibi değerlendiriliyor. Hukuki bir çerçevesi bulunmayan seçim sandığı, ülkeyi kaosa sürükleyebilir. Seçim ve sandık, hukukla anlam kazanır."

"KONU İNSAN, İNSAN HAKKI VE ÖZGÜRLÜKLER OLDUĞUNDA OYLAMA YAPILMAZ"

Meclislerdeki çoğunluk ve azınlık ilişkisine değinen Babacan, şu ifadeleri kullandı:

"‘Adil temsil’, ‘demokrasi’ ve ‘Meclisler’ diyoruz; ancak Meclislerde kimi zaman çoğunluk, kimi zaman da azınlık tarafı bulunuyor. Azınlıkta kalanların haklarının ve özgürlüklerinin hiçbir koşulda oylamaya sunulmaması gerekir. Yani çoğunluğu oluşturanlar, oy kullanarak azınlıkların hak ve özgürlüklerini kısıtlayamamalı. Bu anlayış da son derece önemli. Mesele insansa, insan hakları ve özgürlükler söz konusuysa bunlar oylamayla belirlenmez. İnsan olmaları nedeniyle zaten bu haklar onlara aittir. Bu hak ve özgürlükler tanınmalı ve olduğu gibi kabul edilmelidir."

İran savaşını değerlendiren, Dışişleri Bakanı olduğu dönemdeki nükleer müzakere sürecini de anımsatan Babacan, şunları kaydetti:

"İran ortak komşumuz. İran’la ilişkilerde güçlükler yaşanabilir, düşünceler ve yaklaşımlar farklılık gösterebilir. Ancak başlatılan böyle bir savaşın herhangi bir sorunu çözemeyeceğine inanıyoruz. Savaşın yeni aşamalara taşınmaması için hepimizin dikkatli olması ve bunu engelleyecek bir tutum sergilemesi gerektiğini de çok önemli buluyoruz. Bugün gün boyunca yaptığım temaslarda; Başkan Sayın Mesut Barzani, Başkan Sayın Neçirvan Barzani ve Başbakan Mesrur Barzani ile görüşmelerimde bu konuda ortak ve olumlu bir yaklaşım gördüm. Bundan gerçekten büyük memnuniyet duydum. Hatta savaşın ilk günlerinde, bazı grupların İsrail ve Amerika’nın da teşvikiyle çatışmaya katılmasının önüne geçilmesi için Türkiye’yle birlikte hep beraber iyi bir çaba gösterildi. Bu oyuna gelinmemesi son derece kıymetliydi."

"HERKES BİRLİKTE GÜVENDE DEĞİLSE, ASLINDA HİÇBİRİMİZ GÜVENDE SAYILMAYIZ"

Bölge dışından yapılan müdahalelere dikkat çeken Babacan, bölge halklarına ortak hareket etme çağrısı yaptı:

"Bölgeye zaman zaman dışarıdan gelip müdahalede bulunan ülkeler oluyor. Ancak gelip geçiyorlar. Uzaklardan gelen ülkelerin kendi gündemleri ve öz çıkarları doğrultusunda hareket ettiklerini de aklımızdan çıkarmayalım. Bundan böyle, özellikle bu bölgede yaşayan insanlar olarak, Türklerin, Kürtlerin, Arapların, hatta İranlıların birbirlerine daha yakın durması ve yan yana hareket etmesi gerekiyor. Bölgenin sorunlarına birlikte çözüm bulmalı, barışçıl çözümler için hep beraber çaba göstermeliyiz. Artık böyle bir döneme girdiğimizi düşünüyoruz. Çatışmanın, yıkımın ve savaşın değil; barışın ve güvenliğin egemen olduğu bir coğrafya için hep birlikte çalışmalıyız. Çünkü herkes birlikte güven içinde değilse aslında hiçbirimiz güvende değiliz. Ya hep beraber barışçıl bir düzen kuracağız ya da düzensizlik ve kaos içinde gelecek kuşaklara daha kötü bir bölge bırakacağız."

"FARKLILIKLARIMIZI DİYALOG VE BARIŞÇIL YOLLARLA ÇÖZÜP NEDEN HEP BİRLİKTE KAZANMIYORUZ?"

Babacan, kendisine yöneltilen "Ankara açısından bakıldığında Bağdat, Kalkınma Yolu Projesi’nde Erbil’in yerini alabilir mi sizce?" sorusunu şöyle yanıtladı:

"Ekonomik ağırlık merkezi olarak bakarsak Bağdat da Erbil de önemli merkezler. Bu yüzden bir merkezin ötekinin yerine geçmesini istemek yerine, ‘Neden birlikte başarılı olmuyoruz? Neden beraberce yükselmiyoruz? Aramızdaki anlaşmazlıkları diyalog ve barışçı yöntemlerle çözerek neden hepimiz kazanmıyoruz?’ diye düşünüyoruz. İçinde bulunduğumuz coğrafyaya ilişkin bir vizyonumuz ve hayalimiz var. Fakat bu gerçekleşmesi imkânsız bir düş değil; ulaşılabilir bir hedef. Ülkeler, bölgeler ve şehirler arasında ürünlerin kolaylıkla; insanların ve sermayenin de özgürce hareket edebilmesi bu hedefin parçası. Başka bir ifadeyle sınırları idari ve egemenlik sınırları olarak tanıyıp, fiiliyatta etkilerini anlamsız hale getirmek. İnsanların, ürünlerin, sermayenin, hatta fikirlerin rahatça dolaşabilmesi son derece önemli. Sınırları engel gibi değerlendirmemeliyiz; onları yalnızca idari çizgiler olarak görmeliyiz. Karayolları, denizyolları ve enerji hatlarının her biri ayrı ayrı önemli. Ekmeğin büyümesi için fiziki, idari ve mali engeller kaldırılmalı. Yan yana bulunan, her biri 100 büyüklüğünde iki ülkeyi düşünün; ancak bu ülkeler birbirinden tümüyle kopuk olsun. Aralarındaki ticaretin, yatırımın, ulaşımın ve her şeyin önünü açtığınızda sonuç 100 artı 100, yani 200 olmaz. Hesapladığınızda 300, hatta 400 eder. Çünkü sinerji doğar. Ülkelerin ekonomileri birbirlerinin eksiklerini tamamlar ve herkes kazanır. Ekonomik ilişkilerde zaman zaman birinin kaybının diğerinin kazancı olduğu sanılır. Oysa durum böyle değil. Herkes birlikte kazanabilir; toplam ekmeği büyütebiliriz. Ortada bölüştüğümüz tek bir somun yok. Aslında ekmeği hep birlikte artırıyoruz. Bu mümkün ve dünyanın birçok yerinde, tarihin farklı dönemlerinde kanıtlanmış bir gerçek."

"İSRAİL HÜKÜMETİ ULUSLARARASI HUKUKU YILLARDIR İHLAL EDİYOR"

Ali Babacan, İsrail’in bölgedeki politikalarına ilişkin şunları söyledi:

"İsrail’in, özellikle de Netanyahu hükümetinin son yıllarda yaptıklarını yalnızca ülkenin güvenlik kaygılarıyla açıklamak mümkün değil. Atılan adımlar, İsrail’in güvenlik endişelerinin çok ötesinde ve çok daha aşırı. Yayılmacı politika, şu anda bölge güvenliğinin karşısındaki en büyük tehdit haline geldi. İsrail hükümeti uluslararası hukuku yıllardır ihlal etti, ihlal etmeyi sürdürüyor. Gazze’de tespit edilmiş insanlık suçları bulunuyor. Batı Şeria’da kurulan yerleşimler, bölgedeki işgali sürekli olarak daha da derinleştiriyor. Lübnan’a ve Suriye’ye yönelik saldırılar da istikrarı sağlamayı daha güç hale getiriyor. İsrail’in mevcut hükümeti ya da kurulacak yeni bir hükümet, bütün bölgeyi istikrarsızlaştırıp kendisini güvende tutamaz; bunu bilmesi gerekiyor. Eğer amaçları ‘İsrail’in güvenliği için her yeri istikrarsızlaştıralım, biz güvende kalalım’ ise böyle bir dünya yok. Bunun farkına varmalarını ve bu tutumlarıyla politikalarını değiştirmelerini umut ediyoruz.

İran savaşı bugün ortaya çıkmış bir konu değil. 2005-2006 yıllarında da ciddi bir savaş ihtimali doğmuştu. Hatırlanacağı üzere P5+1, İran’la müzakere süreci başlattı. Amaç, İran’ın nükleer programının nasıl yönetileceğini belirleyerek gerilimin savaşa dönüşmesini önlemekti. Ardından Almanların talebi üzerine, benim Dışişleri Bakanı olduğum dönemde 2007’de biz de sürece katıldık. Etkili bir arabuluculuk ve diyalog sonucunda nükleer anlaşma imzalandı. Böylece İran’ın nükleer programına bir çerçeve getirildi. Uzun yıllar boyunca hem anlaşmaya varılması için yürütülen süreç hem de anlaşmanın kendisi bir bakıma savaşı engelledi, en azından erteledi. Ancak bildiğiniz gibi anlaşma, Trump yönetiminin ilk döneminde iptal edildi. Sonrasında gerilim yeniden arttı ve ne yazık ki savaş noktasına ulaşıldı. Amacı ve hedefi bizim açımızdan hâlâ anlaşılmayan bu savaş, yalnızca İsrail ile Amerika’nın İran’a karşı başlattığı bir çatışma değil; tüm coğrafyayı bir biçimde etkileyen ciddi bir güvenlik sorununa dönüştü. Bunun da diyalog ve diplomasi yoluyla çözüm sürecine girmesini, savaşın yeni aşamalara taşınmasının önlenmesini umuyoruz."

"ERBİL İLE BAĞDAT ARASINDAKİ İLİŞKİLERİN UZLAŞIYLA, DAHA YAPICI BİR VİZYONLA GELİŞMESİNİ UMUYORUZ"

Babacan, kendisine yöneltilen "Kalkınma Yolu Projesi’nin başarıya ulaşması için sizce Kürdistan Bölgesi bu projede nasıl bir rol üstlenmeli?" sorusuna şu yanıtı verdi:

"Bugünkü duruma baktığımızda Erbil’den hareket eden bir tırın Bağdat’a varana dek çeşitli engellerle karşılaşması... Bu doğru değil, böyle olmaması gerek. Aşılması gereken meseleler bunlar ve umarız en kısa sürede çözüme kavuşurlar. Vizyonumuz yalnızca aynı ülkenin sınırları içindeki iki şehrin arasındaki geçişle sınırlı değil. Basra Körfezi’nden yola çıkan bir tırın, İstanbul üzerinden Avrupa’nın içlerine kadar fazla durdurulmadan, ‘Belgen ne? Dur bakalım’ türünden kontrollerle karşılaşmadan rahatça yol alabildiği bir coğrafya istiyoruz. Böylece verim yükselir, maliyetler azalır ve herkes kazanır. Uzlaşma sonuçta herkese kazanç sağlıyor. Erbil ile Bağdat arasındaki ilişkilerin de uzlaşı temelinde, daha yapıcı bir vizyonla ilerlemesini diliyoruz. Muhtemelen kısa vadeli bir sorun olan Erbil ile Süleymaniye arasındaki görüş ayrılığının da kısa zamanda giderilmesini umuyoruz. Bir an önce birlik ve beraberlik içinde, insanlara daha iyi bir hayatı nasıl sunacağımıza ve herkesin nasıl daha mutlu olacağına odaklanmanın çok önemli olduğunu düşünüyoruz. Kalkınma Yolu Projesi de tam bu çerçevede bizim büyük önem verdiğimiz projelerden biri; bağlantıların kesintiye uğramadan işlemesini temel alıyor."