Dünyadaki saatlerin bağlı olduğu zaman standardında yaklaşık yarım asırlık bir uygulamanın sona ermesi gündemde. Uluslararası zaman ölçüm yetkilileri, artık saniye uygulamasının kaldırılmasına yönelik teklifi bu hafta oylayacak. Teklifin kabul edilmesi halinde kararın Mayıs 2027'de yürürlüğe girmesi planlanıyor. Peki, Artık saniye kalkıyor mu, neden kaldırılıyor? Artık saniye nedir? Detaylar...

Artık saniyenin kaldırılmasına yönelik teklif, uluslararası zaman ölçüm otoritelerinin gündeminde bulunuyor. Kabul edilmesi halinde saatlerin Dünya'nın dönüşündeki değişikliklere uyum sağlaması için kullanılan artık saniye uygulamasına son verilmesi öngörülüyor.

Artık saniye uygulaması, Dünya'nın dönüşüne bağlı astronomik zaman ile atom saatlerinin belirlediği Eşgüdümlü Evrensel Zaman (UTC) arasındaki farkı düzenlemek amacıyla kullanılıyor.

Yeni düzenlemeyle atom saatlerinin ilerleyişinin Dünya'nın dönüşünden bağımsız şekilde sürdürülmesi ve iki zaman arasındaki farkın 1 saati aşmaması öngörülüyor.

Teklifin kabul edilmesi halinde yeni uygulamanın Mayıs 2027'de yürürlüğe girmesi planlanıyor.

Artık saniyenin kaldırılmasının temelinde, Dünya'nın dönüş hızının sabit olmaması ve bu nedenle astronomik zaman ile atom saatlerine dayalı UTC arasında zaman farkı oluşması bulunuyor.

Dünya'nın dönüşü; Ay'ın çekim kuvveti, çekirdekteki hareketler ve eriyen buzulların yer değiştirmesi gibi etkenler nedeniyle sürekli değişiyor. Bu nedenle Dünya'nın dönüşüne dayalı zaman ile atom saatlerinin oluşturduğu zaman standardı arasında fark meydana geliyor.

Bu farkı düzenlemek amacıyla 1972 yılından bu yana saatlere toplam 27 kez artık saniye eklendi. Ancak artık saniyelerin düzensiz aralıklarla uygulanması ve yalnızca 6 ay önceden duyurulması, özellikle teknoloji sistemleri açısından sorun oluşturabiliyor.

2012 yılında eklenen artık saniyenin ardından büyük sosyal medya ağları ve uçak rezervasyon sistemlerinde çökmeler yaşandı. 2016 yılının sonunda eklenen son artık saniyenin ardından ise bulut hizmetlerini kullanan müşterilerde kısa süreli kesintiler görüldü.

Teknoloji şirketleri de uzun süredir artık saniye uygulamasının kaldırılmasını istiyor.

Konuyu daha acil hale getiren gelişmelerden biri, Dünya'nın son yıllarda dönüşünün hızlanması oldu. Bu durum, ilk kez saatlerden bir saniye çıkarılmasını gerektirebilecek negatif artık saniye ihtimalini gündeme getirdi.

Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosu'na göre bunun 2035 yılına kadar gerçekleşme ihtimali yüzde 30 olarak değerlendiriliyor.

Yeni sistemde Dünya'nın dönüşündeki değişiklikler nedeniyle saatlere tek tek saniye eklenmesi veya çıkarılması yerine UTC ile Dünya'nın dönüşüne bağlı zaman arasındaki farkın daha geniş bir aralıkta tutulması hedefleniyor.

Artık saniye, Dünya'nın dönüşüne bağlı astronomik zaman ile atom saatlerinin belirlediği Eşgüdümlü Evrensel Zaman (UTC) arasındaki farkı düzenlemek için kullanılan bir saniyelik zaman düzeltmesidir.

Bir tarafta gözlemevlerinin ölçtüğü ve Dünya'nın dönüşüne bağlı olan astronomik zaman bulunurken diğer tarafta atom saatlerinin belirlediği UTC yer alıyor. Dünya'nın dönüşü sabit hızda gerçekleşmediği için bu iki zaman sistemi arasında zaman içinde fark oluşuyor.

Bu farkı sınırlamak amacıyla 1972 yılından itibaren artık saniye uygulamasına başlandı. O tarihten bu yana saatlere 27 kez fazladan bir saniye eklendi.

Artık saniyeler düzenli bir takvime bağlı olarak eklenmiyor. Dünya'nın dönüşü ile UTC arasındaki farkın belirli seviyeye ulaşması durumunda uygulanıyor.

Ancak Dünya'nın son yıllardaki dönüş hızındaki değişiklikler, bu kez pozitif artık saniyenin aksine negatif artık saniye ihtimalini gündeme getirdi. Bu durumda tarihte ilk kez saatlerden bir saniye çıkarılması söz konusu olabilecek.

Yeni düzenlemenin kabul edilmesi halinde ise atom saatlerinin Dünya'nın dönüşünden bağımsız şekilde ilerlemesi ve iki zaman sistemi arasındaki farkın 1 saati aşmaması hedefleniyor.

Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosu'ndan Patrizia Tavella'nın aktarılan değerlendirmesine göre bu farkın 1 saate ulaşmasının 3 bin yıldan uzun sürmesi bekleniyor.

Dolayısıyla planlanan değişiklik, günlük hayatta kullanılan saatlerin bir anda değişmesi anlamına gelmiyor. Düzenleme, Dünya'nın dönüşüne bağlı zaman ile atom saatlerinin oluşturduğu UTC arasındaki ilişkinin gelecekte nasıl sürdürüleceğine yönelik bir zaman standardı değişikliği niteliği taşıyor.